
آذربایجان شرقی
مراغه در مشرق دریاچه ارومیه، بر دامنه جنوبی کوه سهند قرار گرفته و دارای چشمههای متعدد معدنی است که جنبههای درمانی دارند. از چشمههای معدنی معروف اطراف شهر مراغه میتوان به شورسو، گشایش، ایستیبلاغ، قرهپالچیق و ساریسو اشاره کرد .آب چشمه شورسوی چایباغی در ۸ کیلومتری جنوب مراغه همراه با گاز از زمین خارج میشود و درردیف آبهای معدنی بیکربناته کلسیک و منیزین گازدار و آهن دار است. آب چشمه مزهای گزنده دارد و برایاستحمام مورد استفاده قرار میگیرد.دره گشایش در مسیر غار معروف هامپوئیل و در ۲۰ کیلومتری شهر مراغه واقع است. بازدیدکنندگان از غار کبوتر از طبیعت جذاب این دره نیز بهره میگیرند.چشمههای آب معدنی گشایش در این منطقه واقعاند.در اطراف شهر مراغه و در مناطق روستا ئی ما نند سایر نقاط آذربایجان آبهای گرم و سرد معدنی بسیاری وجود دارد که در فصل تابستان به وسیلهٔ مردم این منطقه و حتی اهالی شهرستانهای اطراف مورد استفاده قرار میگیرد. مشهورترین این آبها به شرح زیر میباشد: چشمه شور سو(آب شور) در حدود ۵/۸ کیلومتری جنوب مراغه و مابین دهکدهٔ ورجوی و روستای چایباغی واقع شدهاست در این ناحیه درهای شرقی – غربی وجود دارد و رودخا نهای در آن بهطرف مغرب جاری میباشد . چشمهٔ آب معدنی شور در قسمت شمالی و کمی بالاتر از رودخانه قرار گرفتهاست. آب و گاز از قسمت شمالی این حوضچه خارج میشود ودر قسمت غربی حوضچه مجرائی وجود دارد که زیادی آب حوضچه از آن خارج میشود وبر رودخانه میریزد. آبده این چشمه در حدود دو لیتر در ثانیهاست در آب این چشمه گاز کربنیک بمقدار فراوان یافت می- شود و چون آب حوضچه را به هم بز نند در اثر گاز کربنیک سفید رنگ بهنظر میرسد. در چند متری شرقی چشمه آب شور مظهر وجود دارد و آب و گاز از شکاف سنگ خارج و مستقیماً بر رو دخانه جریان مییا بد. واین آب در ردیف آبهای معدنی بیکربناته کلسیک و منیزین گازدار و آهن دار سرد است. چشمهٔ معدنی گشایش در دامنهٔ کوههای مندل بسر و گشایش ودر حوالی دهکده گشایش آبهای معدنی گرمی وجود دارد که بسیار معروف میباشد و به لحاظ نزدیکی به دهکدهٔ گشایش بنام آبهای معدنی گشایش معروف گشتهاند . دهکدهٔ گشایش در ۱۴ کیلومتری جنوب شرقی مراغه واقع شدهاست و از دهکده تا چشمههای معدنی که در جنوب غربی دهکده واقع شدهاند در حدود ۷۰۰ متر پیاده روی است در این ناحیه درههای شرقی – غربی وجود دارد و رودخانه مردی چای در آن جاری است در این دره دو چشمهٔ معدنی وجود دارد یکی از آنها در سمت جنوبی دره در زیر سنگهای آهکی که به صورت غار کوچکی در آمدهاند از زمین خارج میشود. آبده این چشمه زیاد بوده و بصورت نهر بزرگی بررودخانه میریزد از نقاط دیگر این ناحیه آب و گاز از زمین خارج میشود ودر برخی از نقاط توام با صداست . آب چشمه دیگر در قسمت شمالی دره از سوراخی در یک سنگ آهکی که بهطرف رود خانه جلو آمدهاست با فشار و با صدا به خارج میجهد و مقدار و فشار آب بعد از هر جهش کا هش مییا بد و از نو جهش تکرار میشود. ایستیبلاغ دارای آب گرم و املاح معدنی میباشد و در شرق آبادی چای باغی نزدیک آبادی تازکند سفلی قرار گرفتهاست . علاوه بر آبهای معدنی یادشده در اطراف جاده آسفالته مراغه آذر شهر اثر سازندگی آبهای معدنی بیکربناته در محلهای مختلف به چشم میخورد. هم چنین در برخی از نقاط چشمههای معدنی بیکر بناته کلسیک گاز دار وجود دارد یکی از این چشمه –ها را که در دهکده داش کسن است میتوان یاد برد . در خاتمه لازم به یاد آوری است که از آب دریاچه اورمیه به خصوص گل و لای اطراف دریاچه جهت مداوای امراض پوستی و مخصوصاً دردهای مفصلی استفاده شایان بدست میآید. برای دسترسی به چشمه باش بلاغ(برای درمان سنگ کلیه) باید پس از عبور از روستای نوا و بعد از گذشتن از جلو بیمارستان امیرالمومنین حدودا 2 کیلومتر راه را طی می کنیم و در جایی که درختان کنار جاده تمام می شود در سمت راست جاده چشمه ای قرار دارد آب این چشمه بسیار زلال و برای دفع سنگ کلیه بسیار مفید می باشد و اکثر اهالی اطراف از آب این چشمه استفاده می کنند جاده این چشمه آسفالته و فقط دویست متر خاکی دارد.