محوطه باستانی بندیان
خراسان رضوی
محوطه باستانی بندیان
درباره جاذبه
محوطه باستانی بندیان در شهرستان درگز در استان خراسان رضوی ایران قرار دارد و شامل بزرگترین گچبری یافت شده از دوران ساسانی است. این محوطه در سال ۱۳۶۹ در اثر کارهای تسطیح اراضی کشاورزی کشف شد و از سال ۱۳۷۳ تاکنون در دست حفاری و بررسی باستانشناسی است. کارهای باستانشناسی در منطقه در حال حاضر شامل بررسی معماری معبد ساسانی که در فصلهای پیشین حفاری شدهاست. تپه دیگری در دست حفاری است. یاریم تپه در جوار آن هنوز مورد کاوش قرار نگرفتهاست. این محوطه باستانی مساحتی حدود هزار متر مربع را در بر میگیرد. این اثر تاریخی از بناهای دوره ساسانی محسوب میشود که در ۲کیلومتری شمال غرب شهرستان در کنار رودخانه درونگر واقع شدهاست وبه سبب آب بندی که در این ناحیه قرارداشته به بندیان معروف است.در نخستین فصل کاوش تالاری به ابعاد ۸×۱۰ متر خاکبرداری شد.که به احتمال زیاد دارای سقفی چوبی ومسطح بوده وبرفراز ستونها قرار داشتهاست.جالبترین قسمت تالار تصاویری است که به صورت گچبری دورتادور این تالار نقش شدهاست و کتیبههایی به خط پهلوی نیز کشف گردیدهاست.این نقشها وتصویرها موضوعات متعددی را بازگو میکنند از جمله شکار، جنگ، صحنههای مذهبی وتفویض قدرت که در همه آنها روح اعتقادی وایرانی متجلی است. آتشدان گچی زیبایی در مقابل تالار به آتشکده قرار دارد. اهمیت گچبریهای بندیان نه به طولانی بودن، بلکه به محتوای آن است. این گچ بریها بیش از ۱۰۰ متر مربع وسعت دارند و بخش مهمی از تاریخ دوره بهرام گور را به تصویر کشیدهاند. گچ بریهای داخل تالار آتشکده، پادشاهی بهرام گور و غلبه وی بر پادشاه هپتالیها، قوم مهاجم شمال خراسان، را به تصویر کشیدهاند. گچ بریهای بجا مانده از دوره ساسانی، عموماً جنبه تزیینی یا تک چهره دارند. در حالی که آثار نقش شده بر دیوار آتشکده بندیان، ورقهایی از تاریخ این دوره به شمار میروند. مجموعه آثار بندیان درگز، علاوه بر آتشکده، کارگاه صنعتی، سازهای وسیع با کاربری احتمالی مذهبی و حکومتی و برج خاموشی به عنوان راهنمای مسافرین را نیز شامل میشود. در کنار محراب اتاق هدایا و نذورات قرار دارد. از داخل این اتاق تعدادی اثر مهر بر روی گلولههای رسی که حکم لاک و مهرهای امروزی را دارد به دست آمده است. این گلولههای گلی دارای اثر مهرهایی با نقوش اساطیری، حقیقی و نیز دارای خط پهلوی است. در انتهای تالار دری به عرض ۲۵/۱ متر به راهرویی ارتباط پیدا میکند سپس به محوطه آتشکدهای با ابعاد ۴در ۴ وارد میشود که آتشدان زیبایی در ان قرار دارد که نیایش کنندگان در این تالار جمع شده و شاهد مراسم اجرایی موبد در کنار آتشدان میشدهاند. در شمال آتشکده آتق بزرگی که در سه طرف آن استودانهای گچی به طول ۵/۱ تا ۶۵/۰ سانتیمتر و عرض ۷/۰ سانتیمتر قرار دارد ساخته شده که هر یک دارای دریچهای بودهاند که احتمالاً با در چوبی بسته میشده است. بر روی استودانها نقشهای اساطیری گاو گیرفون، مار، عقرب و صحنههای شکار دیده میشود. در سمت شرق آتشکده اتاقی با برج مدور به عنوان برشنوم گاه یا محل تطهیر قرار داشته است. این نیایشگاه به ظاهر در مجموعهای از بناهای حکومتی قرار داشته. بر اساس مدارک نیایشگاه در زمان بهرام پنجم ۴۳۸/۴۲۰ میلادی بعد از جنگ با پادشاه هپتالیها و کشتن او ساخته شده و در زمان پیروز پادشاه ساسانی که به دست هپتالیها کشته شد و شمال خراسان مورد قتل و غارت قرار گرفت تخریب گردیده است. بعد از چند سال مجدداً بر روی خرابههای آن آثاری از دوره ساسانی به وجود آمده است.