
زنجان
قِزِلاوزَن یکی از طولانیترین رودخانههای ایران است که از کوههای کردستان و استان آذربایجان شرقی سرچشمه گرفته و پس از پیوستن هیرو چائی، زنجانرود و شاهرود به آن به دریای خزر میریزد. قزلاوزن در جنوب استان گیلان در درون آب دریاچه سد سفیدرود به رودخانه بزرگ شاهرود پیوسته و تشکیل رودخانهای به نام سفیدرود میدهد. مسیر این رودخانه از ارتفاعات چهلچشمه استان کردستان (شهرستان دیواندره) سرچشمه گرفته و پس از عبور از منطقه گروس (بیجار) و جذب رودخانههای متعدد وارد جلگه خمسه شده و رودخانههای زنجانرود و ابهرچای را ضمیمه خود ساخته و به مسیر خود ادامه داده و در حدود پلدختر وارد تنگه کوهستانی قافلانکوه شده و از کنار این کوهستان گذشته و نرسیده به شهر میانه رودخانههای قرانقو، آیدوغموش و هشترود را که بالاخره به میانهرود میپیوندند و از غرب به شرق جریان دارند ضمیمه خود ساخته و در محل در عرض جغرافیائی ۳۷ درجه و ۳۰ دقیقه عرض شمالی و ۴۸ درجه و ۰۵ دقیقه طول شرقی بعد از روستای کوهبنان در شهرستان میانه، وارد شهرستان خلخال میشود. در حوزهٔ خلخال عمدهٔ رودهائی که جاری هستند پس ار پیوستن به رودخانهٔ هیرو چائی در محل دربند مشکول که حد شهرستان خلخال و کوثر میباشد؛ به رودخانهٔ قزل اوزن میپیوندند. از مهمترین رودخانه هائی که جزء شعبات هیرو چائی محسوب میگردند، رودخانههای نورعلی چائی، قزباخان، کالار چائی، چلنبر چائی و آرپاچائی و همچنین رودخانهٔ مهم شاهرود است که پس از طی مسیر در بخش شاهرود شهرستان خلخال و خروج از حوزهٔ شهرستان خلخال در محل روستای سرخآباد واقع در شهرستان طارم استان زنجان به قزل اوزن میپیوندد. آب دریافتی رودخانهٔ قزل اوزن از حوزهٔ شهرستان خلخال در حدود ۵۰۰ میلیون متر مکعب در سال تخمین زده شدهاست که با توجه به عمدهٔ برداشت هائی که در بالادستهای قزل اوزن صورت میپذیرد به نظر میرسد در حال حاضر تنها عامل حیات این رودخانه باشد. پس از خروج از شهرستان خلخال مسیر قزل اوزن در دلتای طارم استان زنجان پس از سیراب نمودن باغات زیتون و شالیزارهای برنج در محل شهرستان منجیل در استان گیلان با رودخانهٔ شاهرود قزوین تلاقی یافته و سپیدرود را شکل میدهند. شهرهای مسیر قزلاوزن بیجار حلب دندی ماهنشان ساری آغل میانه کاغذکنان کزج هشجین چورزق آببر