بنای تاریخی خواجه خضر در بیرجند

در خصوص تاریخ بنای خواجه نصیر اقوال مختلفی وجود دارد و در این‌باره نظریات متفاوتی ارائه می‌شود، اما آنچه که به حقیقت نزدیک‌تر است درباره پیشینه این بنا می‌توان به آن استناد کرد این است که بنای مزبور دارای 2 بانی بنام‌های خواجوی و منصف بوده و زمان ساخت آن به دوره قاجاریه برمی‌گردد. فرم ویژه‌ی معماری و شباهت به بناهای دیگر این مسأله را به اثبات می‌رساند و در زمانی‌که این بنا ساخته شده مناطق اطراف بنا تماماً قبرستان بوده هم‌چنین به نظر می‌رسد که این بنا احتمالاً نوعی مسجد کنار گورستان باشد که برای برگزاری مراسم تدفین و نماز ساخته شده و به‌تدریج براثر عواملی خاص به محل دفن اجساد تبدیل شده است. در مجموع بنای خواجه‌خضر از نظر نوع نقشه تک‌ایوانی و در دو طبقه هم‌کف و اول ساخته شده و به طور کلی نوعی قرینه‌سازی در آن به کار رفته که اجزاء مختلف و عناصر گوناگون در این بنا نشانگر این موضوع است. فضای ورودی بنا را یک سردر تشکیل می‌دهد که عاری از تزئینات ساخته شده و فقط نوعی آجرکاری به شکل هندسی در دو ط