
فارس
قلعهی ایزدخواست، شاهکار معماری ساسانیان، در استان فارس قرار دارد. قلعه یا دژ ایزدخواست نخستین بنای خشتی چند طبقهی دنیا است و پس از ارگ بم، وسیعترین بنای خشتی جهان بهشمار میرود.قدمت قلعهی باستانی ایزدخواست به دورهی ساسانیان برمیگردد. محل آن در ۷ کیلومتری شمال ایزخواست و ۷۵ کیلومتری شمال آباده است. نامهای دیگری هم دارد، مانند قلعه سرسنگ یا قلعه کهنه.عد از ارگ بم، دژ ایزدخواست بزرگترین قلعهی خشتی در دنیا است.سازندگان این دژ باستانی از عوامل طبیعی بیشترین بهره را بردهاند و شهر خود را روی یک صخره رسوبی بزرگ بر پا ساختهاند که از سه سوی رو به پرتگاهی با بلندای ۶ تا ۱۵ متر دارد و تنها از یک سو که کمابیش همسطح زمین است و تنها راه درونشد به به دژ را در خود جای دادهاست که دری کوچک در ضلع جنوبی دژ است. همین عامل مایه آسودگی و امنیت دژ و دژنشینان درون آن شده و راه دستیابی دشمن به درون دژ را را نشدنی میکردهاست. بلندای این دژ قلعه استوار از کف زمینهای پیرامونی با در نظر گرفتن ساختمانهای آن بیشینه پنج طبقه نزدیک به ۲۲ متر میرسد. اندازه ضلع شمالی دژ نزدیک به ۱۰ متر و ضلع جنوبی ۷۰ متر است و درازای دژ که خیابان اصلی است از آغاز تا پایان آن ۳۳۲ متر میباشد. بر پایه دیدگاه کارشناسان باستانشناسی چگونگی معماری ساختمانهای قلعه به دوران پیش از اسلام و دوره ساسانیان بازمیگردد. در درون دژ خانههای بسیار کوچک با کوچههای بسیار تنگ و باریک دیده میشود. خانههای درون دژ حیاط نداشتهاند و پشت بام طبقه یکم در واقع حیاط طبقه دوم بودهاست. همچنین با بکاربردن چوب اضافه سقفها، برای خانههای پیرامونی حصار قلعه بالکن ساختهاند که آثار آن هنوز هم به چشم میخورد.شکوه این قلعه تنها به معماری آن برنمیگردد، بلکه محل ساخت آن بسیار هوشمندانه بوده است. دژ ایزدخواست در طول تاریخ فتح نشده و همواره دستنیافتنی باقی مانده است. قلعه روی صخرهای طبیعی بنا شده و تنها ضلع غربی آن تقریبا با زمین همسطح است. سه طرف قلعه درهی عمیق و سبز ایزدخواست قرار دارد که راه دسترسی را عملا قطع میکند. ارتفاع آن از سطح زمین بین ۶ تا ۱۵ متر است و حتی با ابزار جنگی در دسترس قرار نمیگرفت. در پیرامون ایزدخواست چندین قلعه دیرینه و برماندهایی از یک سد تاریخی و کاروانسرایی از دوره صفوی بر جای ماندهاست.