
فارس
دژ باستانی ایزدخواست بر فراز صخره بزرگی بنا نهاده شده است و در درون آن برماندهایی از آتشکده دوره ساسانیان بر جای مانده است. این چهارطاقی هماکنون به صورت یک مسجد درآمده است، با این همه در درون دژ آثاری از زمان اصلی ساختمان دیده میشود. بر پایه دیدگاه کارشناسان باستانشناسی چگونگی معماری ساختمانهای قلعه به دوران پیش از اسلام و دوره ساسانیان بازمیگردد.سازندگان این دژ باستانی از عوامل طبیعی بیشترین بهره را بردهاند و شهر خود را روی یک صخره رسوبی بزرگ بر پا ساختهاند که از سه سوی رو به پرتگاهی با بلندای ۶ تا ۱۵ متر دارد و تنها از یک سو که کمابیش همسطح زمین است و تنها راه درونشد به به دژ را در خود جای داده است که دری کوچک در ضلع جنوبی دژ است. همین عامل مایه آسودگی و امنیت دژ و دژنشینان درون آن شده و راه دستیابی دشمن به درون دژ را را نشدنی میکرده است. سازندگان این دژ باستانی از عوامل طبیعی بیشترین بهره را بردهاند و شهر خود را روی یک صخره رسوبی بزرگ بر پا ساختهاند که از سه سوی رو به پرتگاهی با بلندای ۶ تا ۱۵ متر دارد و تنها از یک سو که کمابیش همسطح زمین است و تنها راه درونشد به به دژ را در خود جای داده است که دری کوچک در ضلع جنوبی دژ است. همین عامل مایه آسودگی و امنیت دژ و دژنشینان درون آن شده و راه دستیابی دشمن به درون دژ را را نشدنی میکرده است. :. قسمت اول را در اینجا و قسمت دوم را در اینجا ببینید .: قسمت سوم : چهار طاقی ساسانی ؛ باغ امید سالار ؛ قبور خورشیدی: چهار طاقی ساسانی : این چهار طاقی در اصل همان مسجد قلعه باستانی ایزدخواست است که در حال حاضر آن را به نام امام حسن (ع) می شناسند و عقیده دارند ایشان در این مسجد نماز خوانده اند . ماکسیم سیر باستان شناس معروف فرانسوی می نویسد: «نخستین مسجد در ایران بر فراز آتشکده ساسانی در قلعه ایزدخواست بنا گردیده است». چهار طاقی ساسانی در نیمه شمالی و شرق کوچه قلعه قرار دارد و یکی از آتشکده های معروف فارس به تایید باستان شناسان، در زمان ساسانیان بوده و بعد از اسلام به مسجد تبدیل شده است. به احتمال زیاد تبدیل چهار طاقی به مسجد در زمان خلیفه دوم که فرماندهی لشکریان اسلام را امام حسن (ع) به عهده داشت رخ داده است. ساختمان اصلی آتشکده به روی چهار ستون و به شکل چهار طاقی بلندی بوده است . طول هر ضلع قاعده ستون ها 2/5 متر و فاصله داخل این ستون تا ستون دیگر به شکل مربع 3 متر می باشد. ارتفاع هر ستون تا پای طاق هلال ها ۴ متر و ارتفاع این هلال ها ۲متر است که گنبدی مدور آن ها را پوشانده . در کل ارتفاع آتشکده ۱۰ متر می شود. تاریخ ساخت درب این مسجد به سال ۸۰۳ ه.ق در دوره اتابکان فارس بوده است. در زمان صفویه طاق گنبدی آن را به اندازه 2متر کوتاهتر کرده اند که از ابعاد کوچکتر آجرهای آن این تغییر محسوس می باشد. جای درب مسجد، در گوشه شمال غربی داخل کوچه هنوز دیده می شود. بر اثر ترک خوردن صخره های شنی ، لبه ی شرقی آن و طاق مسجد تا پایین دیواره و پی ساختمان ترک خورده و در سال ۱۳۳۲ ه.ش به همراه قسمتی از صخره ها به دره سقوط کرده اما نیمه دیگر آن هنوز باقی است.