
خراسان رضوی
مقبره شیخ جامی در شهر تربت جام واقع شده است. جامی از علمای قرن پنج بود و آرامگاهش مقصد دوستداران او در شهر تربت جام است. مسجد کرمانی در سمت چپ ایوان آرامگاه جامی قرار دارد و نام آن منسوب به معمار آن (خواجه زکی بن محمد بن مسعود کرمانی) است. در میانهی هر ضلع آن یک شاهنشین قرار دارد. سه چلهخانه نیز در زوایای شرقی و غربی ساخته شده و در شاهنشینِ ضلع غربی زیباترین عنصر معماری این مسجد یعنی محراب گچبری و نفیس آن به چشم میخورد. این محراب از شاهکارهای معماری قرن هشتم هجری به حساب میآید. سقف این بنا، شامل پنج قسمت است: دو شاه نشین شمالى و جنوبى با پوشش نیم گنبدى که در جلوى هر کدام، دو تویزه با طاق خوانچه پوش قرار دارد و سرانجام در مرکز بنا، بر روى چهار تویزه، گنبد کوچکى زدهاند که بعداً بازسازى شده است. در زیر این گنبد، در کف مسجد، سردابى با نقشه مربّع که داخل آن سه تابوت قرار داشت، کشف شده که هویّت مدفونان مشخّص نیست. تزیینات داخل بنا، شامل تعدادى قوس تزیینى در اطراف حجرهها و گچبرىهایى به شکل مقرنس در بالاى در چلّه خانه است. در بالاى این قسمت و در کمرگاه بنا، کتیبهاى به خط ثلث، بنا را دور مىزند و در بالاى آن، مقرنس کارى بسیار زیبایى به کار رفته که در طاق شاهنشینها قرار دارد و در پایین مقرنسهاى شمالى و جنوبى، جمعاً هشت لوح گچبرى مشبّک وجود داشته که امروزه، هفت لوح آن باقى مانده است. در میان تزیینات این مسجد، محراب گچبرى شاهنشین غربى، از اهمیّت خاصى برخوردار است که داراى نقوش مختلف گیاهى و خطى و هندسى پر نقش است. نماى خارجى مسجد کرمانى که رو به صحن اصلى مزار قرار دارد، متشکل از چهار طاقنما و قابهاى ساده آجرى در حد فاصل آنهاست که از این میان، دو طاقنمایى که بعد از ایوان قرار گرفتهاند، داراى مقرنس کارى با اسلوب به کار رفته در داخل بنا هستند و حواشى آنها نیز داراى گچبرىهایى نظیر نمونههاى داخل بناست. در خصوص تاریخ ساخت این بنا، نمىتوان اظهار نظر دقیقى کرد؛ اما احتمال بیشترى وجود دارد که این بنا، متعلق به نیمه دوّم قرن هشتم هجری قمری باشد.