
کرمانشاه
غار ورواسی از پایگاههای باستانشناسی ایران در استان کرمانشاه از دوره پارینهسنگی میانه است. غار ورواسی در ۱۱ کیلومتری شمال شرقی کرمانشاه، در دامنه کوه ماسی و در دره معروف به «تنگ کنشت » قرار دارد و پناهگاهی برای چکارچیان بوده است. از این غار اشیا سنگی مربوط به دوره موسترین به دست آمده است. این پناهگاه در سال 1960 میلادی مورد گمانهزنی باستانشناسان قرار گرفت که در قالب آن آثار تاریخی بسیاری به دست آمد. از جمله آثار تاریخی که در کاوش این غار به دست آمد میتوان به تراشندهها و سرپیکانهای دندانهدار دوره میانی پارینه سنگی جدید، قلمهای حکاکی، تراشندهها، تیغههای روتوش شده و سرپیکانهای دوره زیرین پارینه سنگی جدید، سنگهای مادر، ریز تیغهها، چکش، قلم حکاکی و سوراخکنهای دوره فراپارینه سنگی اشاره کرد. بنا به تحقیقات انجام شده باستانشناسان، این پناهگاه سنگی محل مناسبی برای استقرار موقت شکارچیان در دوران پارینه سنگی بوده، بگونه ای که بقایای حیوانی مکشوفه نیز این امر را تأیید میکند. در میان استخوانهای حیواناتی که از این غار به دست آمده و توسط باستان شناسان آزمایش شدهاند، تعداد زیادی بقایای استخوان حیوانات شکاری مانند گورخر، بزکوهی، بز و گوسفند اهلی نشده، گراز وحشی و کفتار وجود داشت. علاوه بر آن مقداری استخوان جوندگان کوچک جثه مانند موش کور و خرگوش نیز در میان بقایای استخوانی به دست آمده از این غار تاریخی مشاهده شده است. از غار ورواسی به عنوان یکی از معدود پایگاههای باستانشناسی ایران مربوط به دوره پارینهسنگی میانه یاد میشود.