
مرکزی
هزاوه یکی از روستاهای شهرستان اراک در استان مرکزی ایران است. این روستا در ۱۸ کیلومتری غرب اراک و ۲۵ کیلومتری فرمهین قرار دارد. هزاوه از توابع بخش مرکزی شهرستان اراک میباشد و دارای بافت روستایی کوهستانی و آب و هوای مناسب برای باغداری و دارای مزارع وسیع انگور است. روستای هزاوه زادگاه امیرکبیر، میرزا بزرگ قائم مقام و میرزا ابوالقاسم قائم مقام است. روستای هزاوه علاوه بر ویژگیهای تاریخی دارای ذخایر آب فراوان، آب و هوای کوهستانی و چشماندازهای طبیعی و معماری است. برخی ریشه کلمه هزاوه را از ریشه «زاو» و «زاوه» میدانند. در زبان فارسی کلمه زاو به معنای دره میباشد که این با جغرافیای روستا همخوانی دارد. کلمه هزاوه از ۳ جزء «ه» به معنی خوب، «زاو» به معی دره و «ه» نسبت تشکیل شدهاست که معنی «درهٔ خوب» را منتقل میکند. روستا دارای چشمههای متعددی بوده که در فصل بهار تعداد آنها بیشتر هم میشود و از اینرو نام این ده را «هزارآبه» نیز گذاشته بودند که بعداً به «هزارآوه» و به مرور به «هزاوه» تبدیل شدهاست. قدمت هزاوه با توجه به سفالهای پیدا شده و مطالعات باستانشناسی بر روی تپه تاریخی هزش قرن پنجم هجری را نشان میدهد. مقبره شاهزاده احمد بر روی بلندترین قسمت روستا واقع در محله بالا ازدیگر آثار تاریخی هزاوه میباشد. بنیان این مقبره به دوره ایلخانان میرسد اما دردوره صفویه تغییر وتحول بنیادین در آن ایجاد شده تا به شکل کنونی درآمدهاست. هزاوه یکی از بزرگترین تولیدکنندگان انگور و دیگر فراوردههای کشاورزی نظیر باسلوق و شیرهانگور در استان مرکزی میباشد. این روستا دارای بافت پیچیدهای است که ازخانههای سنگی، گلی به صورت پلکانی، بردامنه شیب کوهها قرار گرفته، این خانهها اکثراًاز گل، سنگ و چوب ساخته شده ودارای سقفهای مسطح هستند. معماری ساخت روستا تحت تأثیر عوامل جغرافیایی، وجود آب درمناطق محله درچهارقسمت عمده متمرکز شدهاند. علاوه بر معماری زیبای روستای هزاوه آثار دیگری دراین روستا یافت میشود که ارزش تاریخی و فر هنگی دارد. این آثار عبارتاند از مسجد شبستان دار، درخت سرو کهنسال و حمام قدیمی روستای هزاوه و آستان سلطان سید احمد هزاوه.