
فارس
نارنجستان قَوام که به باغ قوام مشهور است، توسط قوام السلطنه در محله سکونت اش (محله بالاکفت) اقدام به احداث شد که به شکل گیری مجموعه قوام منجر گردید. این مجموعه بواسطه نام بنای بیرونی خود امروز به نارنجستان قوام معروف است.مجموعه قوام بین سالهای ۱۲۵۷ و ۱۲۶۷ مقارن با حکومت ناصرالدین شاه قاجار ساخته و تکمیل گردیده است. این مجموعه از عناصر متعددی تشکیل یافته که عمدهترین این عناصر عبارتند از حمام گچینه، حسینیه قوام، مکتب خانه قوام (خانه عرقیها)، اندرونی قوام (منزل زینت الملک)، دیوان خانه قوام (نارنجستان)، حمام اختصاصی قوام و اصطبل و زنجیرخانه (در حال حاضر از بین رفته است). البته بازارچهای هم در این مجموعه وجود داشته که در اثر احداث خیابان لطفعلی خان زند از بین رفته است. نارنجستان قوام، بیرونی خانه قوام بوده است که از زیرزمین به خانه قوام راه داشته است و از آن برای کارهای دیوانی، اداری و همچنین پذیرایی از مهمانها استفاده میکردند.باغ قوام که امروزه به دلیل وفور درختان نارنج در آن، نارنجستان قوام هم نامیده میشود در محله بالا کفت و تقریباً در قسمت شرقی انتهای خیابان لطفعلی خان زند واقع است. این باغ و عمارت آن از جمله زیباترین و ارزشمندترین آثار دوره قاجاریه محسوب میگردد. در ورودی اصلی باغ رو به جنوب و به یک هشتی باز میشود. سر در ورودی دارای تزیینات آجرکاری زیبائی است.تاریخ بالای سر در سال ۱۳۰۵ قمری را نشان میدهد که همزمان با پادشاهی ناصرالدین شاه قاجار میباشد..در ورودی به یک هشتی مربوط میشود، سقف این هشتی دارای آجرکاری و کاشی کاری و مقرنس سازیهای گچی بسیار زیبائی است. این هشتی به وسیله دو راهرو به محوطه باغ ارتباط دارد. باغ قوام در سه ضلع شمالی، شرقی و جنوبی دارای ساختمان است. عمارت اصلی باغ که در سمت شمالی واقع شده دو طبقه و در زیر آن هم یک طبقه زیرزمینی است.. با شکوهترین قسمت این ساختمان ایوان بزرگ آن با دو ستون سنگی یکپارچه و سقف مسطح تزیین شده است.در دو طرف ایوان بزرگ دو راه زینه برای ورود به آنجا و سایر قسمتها ساخته شده که از کف محوطه نزدیک دو متر بلندی دارد. در روبروی ایوان شاه نشین، اتاقهایی که محل اقامت حاکم وقت و اقوام و مهمانان نزدیکش بوده، واقع است. طبقه بالا نیز دارای چهار اتاق است که دو تای آن در عقب واقع شده و دارای هشتی و پنجرههایی مشرف بر ایوان میباشد.سابقاً این اتاقها هم برای اقامت مهمانان مورد استفاده بوده است. عمارت اصلی در قسمت جلو دارای درهای ارسی با شیشههای رنگی است. هلالی بین دو ایوان دو ستونی و شاه نشین هم شیشههای رنگی بسیار زیبائی دارد. این شیشهها در دوره قاجاریه از اروپا به ایران آورده شده است.ضلع شرقی بنا نیز دارای حیاطی کوچک و اتاقهایی چند است. ساختمان و تأسیسات ضلع شرقی در گذشته به آشپزخانه و محل اقامت خدمه اختصاص داشته است. ضلع جنوبی هم خود به صورت یک مجموعه است. در وسط این بنا دو راهرو وجود دارد که به وسیله یک هشتی به در ورودی باغ مربوط میشود و در دو طرف راهروها دو ایوان سرتاسری قرار گرفته است.در دوران گذشته که این باغ محل دیوان خانه حکومتی بوده از این اتاقها به عنوان دفترکار استفاده میشده و ایوانهای وسیع جلو آنها به منزله اتاق انتظار برای مراجعین بوده است. ساختمان جنوبی باغ بوسیله راه پلهای به زیرزمینهای طرفین راهرو راه دارد. در دوره قاجاریه باغ قوام و مجموعه عمارت آن " بیرونی " نامیده میشده و خانه زینت الملک را که در طرف مغرب آن واقع شده و فاصله بین آنها یک کوچه است به جهت اینکه محل سکونت خانواده قوام بوده " اندرونی " میخواندهاند.