
خراسان رضوی
میل اخنگان بنایی آجری است که در فاصله ۲۲ کیلومتری شمال شهر مشهد مجاور روستایی به همین نام در کناره جاده توس به پاژ (زادگاه فردوسی) واقع شدهاست. طرح معماری میل به دوره تیموری و قرن نهم هجری منتسب میباشد.بنا بر روایات متون کهن در نزدیکی میل واقع در مدخل دره کارده در سده چهارم هجری نبردی خونین بین والیان و حکام قبلی خراسان و سلطان محمود غزنوی روی دادهاست.این بنا برج مقبرهای به ارتفاع ۱۷ متر است که بر روی سکوی مدوری با هشت نیم ضلعی قرار گرفتهاست و نمای خارجی آن علاوه بر دارا بودن شکل مدور با هشت نیم ستون الحاقی تزئین شدهاست. بر راس بنا گنبدی از نوع مخروطی قرار گرفته که با کاشیهای لاجوردی و فیروزهای در نوارهای افقی تزئین شدهاست. بطور کلی معماری این اثر میلهای دوران تیموری را القاء مینماید.این در حالی است که گروه دیگری از محققان و پژوهشگران تاریخی قدمت این برج تاریخی را متعلق به نیمهی نخست قرن نهم هجری میدانند. برخی دیگر نیز با درنظر گرفتن نوع ساخت و معماری و تزئینات انجام شده در برج مقبره، پیشینهی آن را به دوران ایلخانی نسبت دادهاند. با در کنار هم قراردادن این نظریات میتوان به طور کلی نتیجه گرفت که این اثر ملی و تاریخی کشور احتمالا متعلق به قرن نهم هجری قمری است که طراح و سازندگان آن سعی در ساخت یکی از بهترین و بینظیرترین بناهای دوران داشتهاند و با بهرهمندی از الگوها و سبکهای معماری حکومت ایلخانیان که مقارن با دوران قبلی خود است، توانستهاند به این مهم دست یابند. اثری که امروزه از شاخصترین آثار تاریخی و جاذبههای گردشگری در استان خراسان رضوی و شهرستان مشهد محسوب میشود.روایتی تاریخی در مورد این بنا وجود دارد که حکایت از درگیری و ایجاد جنگی خونین بین حکمرانان پیشین خراسان و سلطان محمود غزنوی در قرن چهارم هجری قمری دارد. این روایت که ریشه در باور برخی از مردم دارد، این نبرد در فاصلهی کمی از میل اخنگان و در ورودی درهی کارده صورت گرفته است.میل اخنگان دارای ستونی است استوانهای که ارتفاع آن نزدیک به ۱۴ متر است و کلاهک عرقچینی روی ستون تعبیه شده است که ارتفاع آن نیز بیش از ۴ متر است. این بنای تاریخی که از آجر ساخته شده است، با هنرمندی و با استفاده از قطعههای کاشی به رنگهای لاجوردی و فیروزهای که به شکلهای مختلفی از جمله مستطیل، چند ضلعی و ستارهی چلیپا، برش خورده است، تزئین شده است.مچنین در تزئین این کاشیها از نقوش برجسته و مختلف نیز بهره گرفته شده است. در این برج زیبا و باشکوه میتوان سه درب ورودی را مشاهده کرد. داخل بنا نیز سنگ قبری وجود دارد که در ابعادی به طول ۱۱۰ سانتیمتر، عرض ۵۰ سانتیمتر و ارتفاع ۴۰ سانتیمتر ساخته شده است که روی آن با خط ثلث و نسخ متنی ثبت شده است. از دیگر نکات در مورد معماری بنا، فضای داخلی آن است که بدون هیچ نقش و نگار و تزئینی ساخته شده است؛ این در حالی است که نمای خارجی آن از دیوار گرفته تا نیمستونهایش را با کاشی تزئین کردهاند.