
آذربایجان شرقی
موزهٔ آذربایجان یکی از مهمترین موزههای ایران است که در شهر تبریز و در جوار مسجد کبود قرار گرفتهاست. در این موزه که به عنوان دومین موزه باستانشناسی ایران پس از موزه ملی ایران شناخته میشود، آثار تاریخی و هنری متعلق به دوران پیش از اسلام و دوران اسلامی به نمایش گذاشته شدهاند. در سالهای ۱۳۰۶ و ۱۳۰۷ خورشیدی نمایشگاهی از سکههای تاریخی تبریز در کتابخانهٔ تربیت برقرار شد. در پی همین نمایشگاه طرح تأسیس موزهٔ آذربایجان در این شهر مطرح گردید. با این حال اجرای طرح بنای موزه آذربایجان مدتها به طول انجامید. در این سالهای آثار تاریخی و هنری کماکان در تبریز به نمایش گذاشته میشد. در یکی از مهمترین این نمایشگاهها در سال ۱۳۳۶ خورشیدی، ۲۰۲ عدد اثر تاریخی متعلق به موزهٔ ایران باستان به تبریز فرستاده شد تا در کتابخانهٔ ملی این شهر به نمایش گذاشته شود.بعدها نیز آثار و اشیای تاریخی تبریز در دبیرستان نجات این شهر نگهداری شده و به نمایش درمیآمدند. سرانجام در اردیبهشت ۱۳۳۷ خورشیدی بنای موزهٔ آذربایجان آغاز شد و این موزه به طور رسمی در سال ۱۳۴۱ خورشیدی به بهرهبرداری رسید.در طبقهٔ همکف موزهٔ آذربایجان، آثار و اشیای تاریخی مربوط به دوران پیش از تاریخ و دوران پیش از اسلام گردآوری شدهاند که سفالهای مربوط به تپهٔ اسماعیلآباد با هفت هزار سال قدمت، از تاریخیترین آثار این بخش بهشمار میروند. قدمت سنگهای معدنی «سرپانتین» که در جیرفت یافته شدهاند نیز به دوران پیش از تاریخ میرسد؛ برروی این سنگها تصاویری از گیاهان و حیوانات گوناگون نقش بستهاست. همچنین مجسمهٔ الههٔ زن که در رستمآباد گیلان یافته شده، سه هزار سال قدمت دارد؛ این مجسمه ارزش زن را در دوران ایران باستان به تصویر کشیدهاست. ریتونهای مربوط به دو تا سه هزار سال پیش نیز در این موزه نگهداری میشوند.اجساد مرد و زنی که مربوط به سه هزار سال پیش هستند در سال ۱۳۷۸ خورشیدی و در پیرامون مسجد کبود یافت شدهاست. این اجساد از بقایای گورستان سه هزار سالهای محسوب میشوند که برای بازدید عموم به موزه آذربایجان انتقال یافتهاند. قدیمیترین آثار طبقهٔ اول موزهٔ آذربایجان مربوط به سدهٔ چهارم هجری و شهر نیشابور است که از مهمترین ویژگیهای آنها میتوان به استفاده از خط کوفی، استفاده نقشهای اسلیمی و استفاده از لعاب سفید در این آثار اشاره کرد. ظروف سفالی مربوط به دورهٔ ایلخانان و قفل رمزی مربوط به سدهٔ ششم هجری نیز از دیگر آثار تاریخی این بخش محسوب میگردند.مجسمههای ساختهشده توسط احد حسینی در طبقهٔ زیرزمین موزهٔ آذربایجان نگهداری میشوند. این مجسمهها دید عمیقی نسبت به سرگذشت و اخلاق انسان در طول سدههای گذشته -به خصوص سدهٔ بیستم- دارند.