
فارس
مسجد وکیل و یا مسجد سلطانی، مسجدی تاریخی مربوط به دوره زندیان در شیراز است که به دستور کریمخان زند ساخته شد.مسجد وکیلدر مرکز این شهر، در محلهی درب شاهزاده، خیابان آیتالله طالقانی، بین حمام وکیل و بازار وکیل و به دستور کریمخان زند احداث شد. از بناها و آثار تاریخی که در همسایگی و نزدیکی این عمارت تاریخی مشاهده میشود، بازار و حمام وکیل است که به مجموعهی وکیل شناخته میشوند. مسجد وکیل یا مسجد سلطانی وکیل در بخش غربی بازار و در انتهای بخش شمشیرگرها قرار گرفته است. این عمارت زیبا از وسعتی نسبتا بزرگ برخوردار بوده و به دلیل زیبایی و معماری به کار رفته در آن، یکی از بناهای محبوب و دوستداشتنی شهر شیراز است. این مسجد در غرب بازار وکیل و در انتهای راستهٔ شمشیرگرها واقع شدهاست طرح این مسجد دو ایوانی بوده و دارای دو شبستان جنوبی و شرقی است. شبستان جنوبی با ستونهای سنگی یکپارچه و مارپیچ از شاخصههای معماری ایرانی واز مناطق دیدنی این مسجداست که دارای ۴۸ ستون سنگی یکپارچه میباشد.مساحت این شبستان در حدود ۵ هزار متر مربع است و منبر چهارده پلهای یکپارچه از سنگ مرمر از زیبائیهای قسمت شبستان میباشد. گویند به فرمان کریم خان این سنگ از مراغه به شیراز آورده شد.در سمت شمال مسجد طاق بلند و مهمی ساخته شده که به طاق مروارید معروف است و در دور این طاق با قلم درشت و خط ثلث عالی یکی از سورههای قرآن به صورت هلالی نوشته شدهاست.این مسجد بر طبق بافت معماری سنتی این مرز و بوم در یک مجموعه اجتماعی قرار گرفته و هماهنگی زیبایی را در پیوند دین و دنیا، بوجود آوردهاست. کاشی کاری صحن و ایوانهای شمالی و جنوبی نیز بسیار زیبا و از انواع هفت رنگ و معرق میباشد. در قسمت شمالی مسجد وکیل شیراز، طاق مروارید ساخته شده است که از دو گلدسته کاشیکاری شده و ارتفاعی برابر با ۲۰ متر و عرض دهنهای بالغ بر ۱۲ متر تشکیل شده است. کارشناسان معتقدند که پهنای دهنهی این طاق با احتساب جرزهای کاشیکاری شده در قسمتهای چپ و راست طاق، به ۲۰ متر نیز خواهد رسید. معماران و سازندگان مسجد وکیل، در چهار قسمت طاق مروارید، سه عدد طاقنمای کوچک و یک شاه تویزه تعبیه کردهاند. آنها یکی از این طاقنماها را به عنوان راه ورودی به حیاط مسجد و سه طاقنمای دیگر را به عنوان جلو رواقی با عرضی برابر با ۵ متر ساختهاند. از دیگر نکات معماری و تزئینات به کار رفته در این مسجد زیبا میتوان به بخش شبستان و قسمت سقف آن اشاره کرد. به نظر میرسد در گنبدهای بین تویزهها تا جایی که از در ورودی تا محراب امتداد یافته، از تزئینات کاشیکاری و بقیهی عرق چینها از آجر استفاده شده است. در پشت هر دو طاقنمایی که در بخش شرقی و غربی قرار گرفته، رواقی کوچک تعبیه شده است. جالب است بدانید که در پشت رواق ضلع شرقی، شبستانی متشکل از ۴ دهنه با طولی برابر با ۲۵ متر و عرضی بالغ بر ۲۰ متر قرار گرفته است. این شبستان که به شبستان زمستانی مسجد وکیل معروف است، از سقفی آجری تشکیل شده که سازندگان، ۱۲ ستون همانند و یکسان با ارتفاعی حدود ۵ متر را در آن تعبیه کردهاند. برسردر ورودی، کتیبههایی قرار گرفته که آیاتی از قرآن کریم با خطوط نسخ و ثلث در زمینهای به رنگ لاجوردی نقش بسته است. به نظر میرسد در کنارههای ایوان نیز چنین آیاتی نوشته شده باشد. از دیگر بخشهای مسجد وکیل شیراز میتوان به بخش شمال شرقی حیاط مسجد و حضور حیاطی کوچک به ابعاد ۳۵ متر طول و ۲۰ متر عرض اشاره کرد که داخل آن حوضی سنگی قرار گرفته است. بنابر نقل قولها و متون تاریخی به نظر میرسد این مسجد توسط حسین علی میرزا فرمانفرما (پسر فتحعلیشاه قاجار) مورد مرمت و بازسازی قرار گرفته است.