مسجد حکیم
اصفهان
مسجد حکیم
درباره جاذبه
مسجد حکیم یا مسجد جورجیر از مساجد چهارایوانی مربوط به پایان دوره صفوی در منطقه قدیمی بابالدشت اصفهان در انتهای بازار رنگرزان جای گرفته است. این مسجد و در دورهٔ شاه عباس دوم به دست پزشک او حکیم محمد داوود در محل ویرانههای مسجد جامع دیلمی جورجیر یا مسجد صاحب اسماعیل بن عباد از قرن چهارم هجری بنا شده است.کتیبههای سردرها و ایوانهای داخل این مسجد به سالهای ۱۰۶۷ تا ۱۰۷۳ هجری قمری مورخ است و آنها را محمدرضا امامی خوشنویس معروف عصر صفویه نوشته است. سردر مسجد جوجیر در شمال غربی این مسجد قرار دارد. مسجد دیلمی جورجیر «مسجد جامع صغیر» نام داشته و در نیمهٔ دوم قرن چهارم هجری مسجدی زیبا و باشکوه بوده است. این مسجد، از نوع مساجد بدون مناره و گنبد برجسته و بزرگ است که مسجد سید از دوره قاجار مشابه آن محسوب میشود. این مسجد، سه ورودی اصلی دارد. سردر شرقی به شکل پنج ضلعی، با دو سکو در دو طرف، کتیبهای با اشعار فارسی، مقرنس کاری در قوسِ سردر، و دو پشتبغل مزین به خط بنّایی کاشیکاریشده است. سردر غربی با مقرنس گچی ساده در قوس، در انتهای کوچهای بنبست قرار دارد و به خیابان حکیم راه مییابد و نزدیک به در جورجیر است. در ایوان ضلع شمالی کتیبهای کاشیکاری قرار دارد، شامل اشعاری در وصف مسجد، در وسط ایوان دیده میشود.در بخش فوقانی راهروها، دو ایوان کوچک جلو حجرهها قرار دارد. کتیبهای به خط ثلث، از محمدرضا امامی، با زمینه لاجوردی در سه جانب ایوان کار شده است. این کتیبه به همراه پوشش سقف، که کلمه علی را با خط بنّایی از ترکیب آجر و کاشی فیروزه شکل داده، به این ایوان جلوهای خاص بخشیده است.جبهه جنوبی صحن و نیز ایوان، مشابه ضلع شمالی است و فقط در تزیینات، متفاوت به نظر میرسند، از جمله در مقرنسی که در دل رسمیبندی بالای ایوان ساخته شده است. در طبقه بالای دو ضلع شرقی و غربی، برای زیباسازی اطراف صحن، طاقنماهایی ساخته شده است که هیچگونه بنایی در پشت آنها وجود ندارد، بهطوری که هوا از میان آنها جریان مییابد. بدینترتیب، در هر طرف ایوانهای شرقی و غربی شش طاقنما قرار گرفته است. ایوان شرقی به شکل بدیعی دارای شاهنشینی است که طول فرورفتگی آن حدود ۵/۵ متر و دارای قوسی است و روی آن ایوانکی (بالکنی) تعبیه کردهاند که حجرههای دو طرف بدان راه دارند. تزیینات کاشیکاری این ایوان در پشتبغلها با نقش هشت و چهار سُلی معقلی و نیز کتیبه سرتاسری، مشاهده میشود. مسجد حکیم دارای چهار شبستان و محراب است که شبستان اصلی یا شبستانِ زیر گنبد آن، در پشت ایوان جنوبی واقع شده و به شکل مربعی به ضلع۱۱/۵ متر است. همچنین طاقنماهایی با تزیینات مشابه با خط بنّایی کار شده است، شامل کلمات «علی»، «یاحنّان»، یا «یامنّان» و غیره. سقف گنبد نیز با نقش هشت و زُهره معقلی طراحی شده است و در زیر آن کتیبه دیگری از محمدرضا امامی دیده میشود. بزرگترین و زیباترین محراب مسجد در این شبستان قرار دارد. شبستان دیگری معروف به شبستان زمستانی در ضلع غربی مسجد قراردارد و دارای دو بخش زنانه و مردانه است. سقف شبستان مردانه خیمهای و ازاره آن مزین به کاشیکاری با نقش هشت و صابونک است. شبستان زنانه دارای سیزده ستون با سقفهای چهاربخشی است. وسط هر سقف سوراخی با درپوشی از سنگ مرمر، برای حفظ گرمای داخل شبستان و جذب نور، دارد. در ضلع شمالشرقی مسجد، نزدیک درِ دیالمه، حوضخانهای به ابعاد ۸/۸۰ متر × ۷/۷۰ متر قرار دارد. اطراف حوضخانه از طاقنماهایی تشکیل شده و طاقنمای جنوبی شاهنشین است. قسمتی از روشنایی این فضا از شبکههای شش ضلعی منظم بالای دیوارها تأمین میشود. کف طاقنماها درحدود پنجاه سانتیمتر از کف حوضخانه بلندتر است تا در موقع وضوگرفتن بتوان روی آن نشست و هم محلی برای قرار دادن لباسهای اضافی باشد. در وسط حوضخانه حوضی بهطول چهار متر و عرض سه متر تعبیه شده است. از دیگر ویژگیهای این مسجد، دو ساعت آفتابی است که یکی در زاویه شمالغربی مسجد و دیگری در بالای ایوان شمالغربی نصب شدهاند.