آذربایجان شرقی
مسجد جامع مرند در مرکز شهر مرند واقع شده که مطابق کتیبه محراب مسجد، این بنا در سال ۷۳۱ هجری قمری در زمان سلطنت ابوسعید بهادرخان ساخته شدهاست. محراب در قسمت جنوبی مسجد واقع شده و مزین به آیات قرآنی به خط کوفی و گچبریهای بدیع میباشد.امروزه کف مسجد به اندازه سه پله از سطح کوچه مجاور پایینتر است و دالانی به طول ۱۲ متر با سه طاق گنبدی، ورودی را به شباستانها مربوط میسازد در سمت چپ این دالان، شبستان جنوبی با گنبدی کم خیز واقع شدهاست. بنا به بررسیهای انجام شده این بنا در مرکز شهر واقع شده این مسجد ظاهراً در آغاز یکی از آتشکدههای دورهٔ ساسانی بود که بعدها با سکونت ارامنه در این منطقه به کلیسا تبدیل شد، پس از پیروزی اعراب بر بابک در قرن سوم هجری و همزمان با اسلام آوردن مردم آذربایجان به مسجد تبدیل شده است. طبق کتیبه-ی محراب این مسجد در اوایل سدهٔ هشتم یعنی در سال ۷۳۱ هـ ق در زمان سلطنت ابوسعید بهادرخان و به دستور او ساخته شد این مسجد نه صحن دارد و نه سردر، چون در اصل کلیسا بود و در زمان مغول به مسجد تبدیل شده است. در سال ۷۰۴، این مسجد در حالی که بیش از ۹ سال از عمر آن نمیگذشته توسط تاج خواجه مورد مرمت قرار گرفته است. محوطه اصلی مسجد یا سقفی مشتمل بر شش گنبد فضاهای اصلی مسجد را تشکیل میدهد. محراب به عرض ۷۵/۲ و ارتفاع ۶ متر در قسمت جنوب مسجد واقع شده و مزین به آیات قرآنی به خط کوفی و گچ بریهای زیبا و بدیع میباشد. از جمله آثار مشهود در محیط داخلی گنبد اصلی مسجد که مبین قدمت بیش از ۱۵۰۰ساله بنا میباشد وچود صلیب شکستههای متعدد میباشد که با فواصل مشخص و منظم بصورت برجسته نگاری خودنمائی میکند لذا جا دارد موضوع قدمت بنا و ابنیههای احتمالی موجود در داخل ساختمان و محوطه تاریخی آن مورد مطالعه و کنکاش علمی قرار گیرد.بر بالای محراب بسیار زیبای مسجد، سنگنوشتهای با این کلمهها قرار دارد: «السلطان الاعظم مالک الرقاب الامم ابوسعید خلدالله ملکه 731 ه.ق» عرض محراب 75/2 و ارتفاع آن 6 متر است که با آیات قرآنی به خط کوفی و گچبریهای بدیع زینت یافته است. محراب این مسجد که در سال 731 هجری به امر سلطان بوسعید بهادر خان بدست یک استاد گچبر و صنعتگر تبریزی ساخته شده در 15 دیماه 1310 تحت شمارهء 239 جزو آثار ملی به ثبت رسیده است. میراث فرهنگی آذربایجان شرقی به مرمت و بازسازی مسجد جامع همت گمارده است.