مسجد جامع قدیم تربت حیدریه

درباره جاذبه

یکی از آثار بسیار دیدنی تربت حیدریه که همه ساله افراد بسیاری برای دیدن آن به این شهرستان سفر می‌کنند، مسجد جامع قدیم این شهر است که ایوان آن از دور جلب نظر می‌کند. این مسجد در داخل شهر تربت حیدریه (مرکز شهرستان تربت حیدریه)، قرار گرفته و در حاشیه میدان مرکزی شهر(میدان امام خمینی)، واقع شده است. این مسجد که بزرگ‌ترین مسجد شهر است مناره‌هایش از دور نمایان بوده. در کتاب جغرافیای تاریخی ولایت زاوه آمده است، «مسجد جامع جدید بنای قدیمی دیگر تربت است که در میدان مرکزی شهر واقع شده، گفته می‌شود مرحوم حاجی ابوالقاسم هراتی بانی مدرسة هراتی، بقایای مسجدی کهنه و قدیمی‌تری را در هم کوبیده و جامع فعلی را خود به هزینه شخصی برآورده است و اگر چنین باشد بنای مسجد و مدرسه هر دو به آخرین سالهای حکومت احمد شاه قاجار و به سالهای پیش از زلزله معروف تربت بر می‌گردد». مسجد جامع شهر تربت حیدریه بنایی مربوط به دوران صفوی است که نمونه‌های منحصر به فردی از آجرکاری بر روی مناره‌ها و ایوان اصلی بنا به چشم می‌خورد. این بنا که یک مسجد تک ایوانه است و در پشت ایوان اصلی فضای مسجد قرار داشته، که در سالهای اخیر به خاطر بازسازی فضای رواق‌ها، تمامی گنبد و فضای پشت ایوان تخریب شده و با استفاده از مصالح جدید(آهن، سیمان و سنگ)، مسجد بزرگی در پشت ایوان مناره‌ها بنا شد و تنها ایوان و مناره‌های قدیمی آن باقی مانده‌اند. ایوان و مناره‌های بنا که تماماً آجری هستند دارای تزئینات بسیار زیبای آجرکاری و در قسمت‌هایی نیز کاشی‌کاری هستند. در مناره‌های این مسجد که ارتفاعی در حدود ۲۵ متر دارند به صورت مخروطه‌هایی با شیب بسیار کم بوده که در بالای گلدسته‌ای بر روی آن‌ها ایجاد شده است. قطر پایین این مناره‌ها در حدود دو متر است و تزئینات آجرکاری آن‌ها از پایین به بالا عبارتست از لایه اول آجر کاری خفته راسته که از کف تا ارتفاع حدود سه متری اجرا شده و پس از آن با ترکیب کاشی لاجوردی و آجر عبارت(لااله الاالله)، و (محمد رسول الله)، نقش بسته. پس از آن در مناره‌ها تزئینات آجری هِرّه‌ای شکل کار شده که در بالای آن‌ها دوباره آجر خفته و راسته تا ارتفاع تقریباً ۸ متری ادامه می‌یابد. تزئینات بعدی در مناره‌ها ترکیبی از آجر و کاشی لاجوردی است که تشکیل طرحی مربعی شکل را داده‌اند و این تزئین تا ارتفاع دو متری در زیر مناره ادامه یافته. از این فاصله تا زیر مناره با ترکیب کاشی رنگ طغاری و لاجورد با آجر عبارت(لااله الاالله)، را تشکیل داده‌اند. در زیر گلدسته‌ها مقرنس کاری شده است. گلدسته‌ها دارای تزئینات خاصی نیست و همچنین امتداد مناره نیز از بالای گلدسته تا انتها کاشی‌کاری دارد. ایوان نیز همانند مناره‌ها دارای تزئینات آجری بسیار زیبایی در قسمت لچکی‌ها بوده که در بالا توسط کتیبه‌ای کاشیکاری شده که البته جدیدالاحداث تزئین شده‌اند. در داخل ایوان نیز از ترکیب کاشی لاجورد و آجر اسم ائمه اطهار(ع)، برروی ایوان نقش بسته و همچنین در قسمت زیر دورها نیز آجر کاری شده که بر زیبایی ایوان افزوده. در حال حاضر تمامی فضاهای پشت ایوان از بین رفته و تنها قسمت باقی مانده از مسجد قدیمی فقط ایوان و مناره‌ها است. فضای پشت ایوان از داخل تماما گچ اندود شده و تزئین خاصی ندارد. مسجد جامع تک ایوانه تربت حیدریه با آنکه تنها ایوان و مناره‌های آن باقی مانده اما بنایی است که دارای ارزشهای معماری چه از لحاظ ساختاری و چه از لحاظ تزئینات به کار رفته در آن است. وجود آجرکاری‌های نفیس بکار رفته در بدنه مناره‌ها و ایوان، خود گواه ذوق و سلیقه سرشار آن معمار هنرمند ایرانی بوده که در سالیان دور گذشته دست به ابداع چنین اثری زده است.

امکانات رفاهی

مکان‌های نزدیک