
فارس
مسجد جامع داراب بزرگترین مسچد داراب استکه در دوره صفویه ساخته شده و در مرکز شهر قرار گرفته است. در نزدیکی در ورودی آن ،قطعه سنگی به ارتفاع تقریبی دو متر ونیم بر دیواره خارجی دیوار شمالی شبستاندبزرگ قرار داشته که تاریخ بنای مسجد در ان ذکر شده بود، اما هم اینک این قطعه سنگ از بین رفته است. در ضلع شمال شرقی مسجد ،شبستانی مستطیل شکل قرار دارد که طول آن در جهت شمال غربی – جنوب شرقی و عرض آن در جهت شمال شرقی – جنوبذغربی است .در انتهای دو ضلع بلندتر شبستان ،ضلع شمال شرقی و جنوب غربی ، راهروهای نسبتا عریض با سقف مدور که از شبستان اصلی کوچک تر است،قرار دارد که به حیاط مسجد متصل می شود.دراطراف این راهروها،اتاق های کوچکی وجود دارد.هم چنین این شبستان به وسیله 9 دهلیز یا راهرو به حیاط متصل می شود .سقف راهروها و شبستان ودر پشت دیوار ایوان ضلع غربی ،محرابی با تقسیم بندی های مناسب و گچ بری قرار دارد.در چها ر سوی شبستان ،ایوان،دهلیزها،اتاقک هاوچهار مناره آجری یازده ضلعی که عرض هر ضلع نیم متر است،قرار دارد. سقف ایوان های این مسجد از سقف شبستان و اتاقک های روبه روی انها، گنبدی و ضربی است واز سقف شبستان مسجد نیز کوتاهتر است. در دو ضلع شمالی شرقی و جنوب غربی شبستان اصلی ایوانی سراسری ساخته شده است.ایوان ضلع جنوب غربی هم چنان پابرجاست، اما در ایوان شمال شرقی ، دیوارهای نازکی در دهانه های رو به حیاط مسجد قرار گرفته و به شبستانی دیگر تبدیل شده است. سطح چهار مناره مسجد با خانه بند هایی به شکل مربع و مستطیل رو سازی شده ودر درون خانه بندی های مستطیل رو سازی شده و در درون خانه بندی های مستطیلی اجر کاری با طرح لوزی،خفته وراسته به کار رفته است. بر روی خانه بندی های مربع شکل،نخستین آیات سوره ایه الکرسی و نیز عبارت «لااله الاالله»و«محمد رسوالله» به خط کوفی نگاشته شده است.همچنین به تکرار،نام علی (ع) بر روی این مناره نگاشته است.مناره سمت راستی ضلع جنوبی مسجد در سده گذشته مرمت و باز سازی شده است مناره سمت چپی ضلع غربی مسجد به شکل اولیه خویش هم چنان پابرجاست.دو مناره ضلع شرقی و شمالی از جهت خانه بندی و تزیینات با دو مناره دیگر متفاوت است.در پایین مناره ها دری وجود دارد که بوسیله یک راه پله مارپیچ به پشت بام مسجد راه می یابد. با صعود از پله ها دو خروجی به بیرون مشاهده می شود .یکی برای ورود به پشت بام استو دیگری تا انتهای مناره ها ادامه می یابد که به نظر می رسد محل قرار گرفتن موذن باشد.مسجد جامع داراب را به خاطر سبک معماری متفاوتش نسبت به سایر مساجد ، دارای سبک هندی و ان را شبیه به آرامگاه اعتماد الدوله طهرانی در آگرا و نیز خدایخانه مسجد جامع شیراز می دانند. در روبه روی دهانه ایوان ضلع جنوب غربی مسجد منبری از گچ و آجر وجود داشته که در پشت آن نیز حوض بزرگی قرار داشته ،اما هم اینک منبر و حوض بزرگ از بین رفته است.در گوشه غربی مسجد آب انباری قرار داشته که آب مسجد و اهالی اطراف مسجد را تامین می کرده، این آب انبار نیز تخریب شده است.در حیاط مسجد درختان نارنج کهنسالی وجود دارد. در گوشه دیگر حیاط دو سنگ آسیاب وجود داردکه در دهه های گذشته برای کوبیدن ساروج از آنها استفاده می شده است. مناره های مسجد دارای چندین سنگ نوشته بوده که هم اینک تنها یکی از آنها باقی مانده که دارای متنی مربوط به معافیت مالیاتی تجار داراب در دوره قاجاریه است: « چون منظور اصلی دعای خیر از برای سلامتی ذات ملکوتی صفات مبارک....اعلیحضرت قضاوت گستر اقدس همایون شهریاری المیرزا محمد خان حاکم، جماعت تجار قصبه داراب بی بضاعت و پریشان حال شده اند،خواستند کز عهده تحصیلات دیوانی برآیند.لهذا در سنه قوی ائیل ایشان را معاف داشتم و اگر کسی دینار و درهمی از ایشان بگیرد به لعنت خدا و نفرین ملائکه گرفتار شود و به دعا گویی دولت قاهره و دعابقای ذات مبارک حضرت مستطاب اشرف ارفع نواب والا شاهزاده رکن الدوله مشغول شوند.شهر صفر المظفر1331 » این سنگ نوشته در تابستان 1379 به موزه سنگ های تاریخی هفت تنان در شیراز انتقال داده شد.در سالهای اخیر در حیاط مسجد سالن بزرگی ساخته شده است. ساختمان مسجد جامع داراب در تاریخ 19/10/1356 با شماره 1597 در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است.