
اصفهان
مسجد آقابزرگ مسجد و مدرسهای بزرگ در کاشان، منسوب به ملا مهدی نراقی ملقب به آقابزرگ که به هزینه مردی نیکوکار به نام حاج محمدتقی خانبان و پسرش در نیمه قرن ۱۳ق، مقارن با دوران پادشاهی محمد شاه قاجار (متوفی ۱۲۶۴ق) ساخته شده است.ساختمان این بنا در روزگار پادشاهی محمدشاه قاجار آغاز گردید و در سالهای نخستین سلطنت ناصرالدینشاه (۱۲۶۴–۱۳۱۳ق)، به پایان رسید.ه نظر میرسد که این مجموعه، بر روی آثار به جای مانده پس از زلزله ۱۱۹۲ق یا دورههای گذشته ساخته شده باشد، به خصوص شبستان ۴۰ ستون شمالی مسجد که احتمالاً پیش از احداث گنبدخانه بر روی بقایای خانقاه، مسجد، مقبره و مدرسه خواجه تاج الدین (متعلق به اواسط سده ۹ق) ساخته شده است.تلفیق این شبستان با مسجد و مدرسهای که بعداً در کنار آن ایجاد گردید، یکی از نمونههای ایجاد هماهنگی و اتصال دو بنا در کنار هم است.سجد و مدرسه آقابزرگ مجموعه نفیسی است از عناصر معماری و تزییناتی، و ترکیبی از این حجمها و اندامهای متناسب به هم تنیده، شامل: سردر و هشتی ورودی، صحن مرکزی، مقصوره و شبستانها. همچنین مدرسه آقا بزرگ کاشان با طرح گودال باغچه و بادگیرهای که نمایانگر استفادهٔ هوشمندانه از عناصر اقلیمی است. معماری ویژه این مسجد شامل گنبدخانه ای است که بر روی ۸ پایه عظیم بر پا شده، زیرا در طرح مساجد قدیمی ایران ایجاد گنبد بر روی پایههای آزاد به ندرت دیده میشود. نتیجه عملی اجرای این نوع طرح، جریان یافتن هوای خنک در فضای گنبدخانه در فصول گرم و تابستانهای داغ منطقه کویری است.گودال باغچه (حیاط تحتانی)؛ حوض بزرگ (آبنما) و باغچههای آن به طراوت فضا کمک میکند. با توجه به سادگی و بیپیرایگی این مجموعه، زیادهروی در تزیین، بهویژه در کاشیکاری این بنا به چشم نمیخورد.تزیینات؛ گچبری، نقاشی، کارهای چوبی (کندهکاری، گرهچینی، آلت و لقط)، مقرنسکاری، کاشیکاری رسمیبندی و یزدیبندی نیز دیگر ویژگی های این بناست.یک جفت درِ نفیس (درِ مدخل اصلی مسجد) که کندهکاری و با گرهچینی و گل میخ تزیین شده است نیز بر زیبایی این بنا افزوده است.