مدرسه پریزاد

درباره جاذبه

رسه پریزاد، مدرسه‌ای در شهر مشهد که پریزاد، ندیمه گوهرشاد برای طلاب دینی وقف کرد. بنای این مدرسه در ۸۲۳ پایان یافت و تاکنون سه بار مرمت شده است. این مدرسه در گذشته، خارج از محدوده حرم رضوی بوده ولی با توسعه حرم، داخل آن قرار گرفته است.نقشه این بنا همانند دیگر مدرسه‌های دوره تیموری، چهار ایوانی است. طرح صحن آن که گوشه‌های یخ دارد، پیش از این در خانقاه خواجه عبدالله انصاری در گازرگاه و مدرسه غیاثیه در خرگرد اجرا شده بود. در دو سوی ایوان‌ها ۲۷ حجره در دو طبقه برگرد صحن قرار گرفته‌اند که راه ارتباطی آن‌ها چهار راه پله در چهار کنج صحن است.این بنا یک بار در زمان شاه سلیمان صفوی (۱۰۷۷-۱۱۰۵ق) و بار دیگر در عصر حاضر به طور گسترده مرمت شده است. در نتیجه این مرمت‌ها تنها نشانه‌های اندکی از بنای دوره تیموری آن برجا مانده است. در ۱۳۴۶ش، اداره اوقاف به مرمت مدرسه پریزاد پرداخت، اما در ماجرای تخریب بازار و توسعه اطراف حرم در ۱۳۵۴ش، این مدرسه به صورت ویرانه‌ای درآمد. در ۱۳۶۳ش آستان قدس رضوی بازسازی آن را با همان شکل نخستین آغاز کرد و در ۱۳۶۸ش به پایان برد. ورودی کنونی بنا در ضلع غربی، دهلیزی نسبتاً طولانی با طاق قوسی است. نمای بیرونی آن دارای یک نیم‌گنبد با مقرنس‌های گچی، از مرمت‌های دورهٔ صفوی است که تزیینات پیشین را پوشانده است. گنبدخانه‌ای در پشت ایوان شرقی واقع شده که به گنبدخانه دیگری در گوشه جنوب شرقی راه می‌یابد.در وضع کنونی به سبب مرمت‌های گسترده و مکرر و نیز افزایش حدود یک متر بر ارتفاع بنای اصلی، فضای صحن تنگ، دلگیر و ناخوشایند به نظر می‌رسد. ایوان جنوبی کمی عقب نشسته و محرابی کوچک و خالی از تزیین در انتهای آن قرار دارد. این ایوان دارای تزییناتی شامل ترکیبی از آجر و کاشی است که احتمالاً باقیمانده تزیینات بنای اصلی در دوره تیموری است، اما طاق خام آستانه آن به یقین از مرمت‌های بعدی است.ایوان شمالی نیز مانند ایوان جنوبی عقب نشستگی دارد، اما عاری از تزیین است.عالی‌ترین نمونه تزیینات بنا که از دوره تیموری باقی مانده است، در ایوان شرقی دیده می‌شود. بدنه و طاق ایوان با نقوش گل و برگ شیوه یافته درون طرح‌های شبدری در میان قاب‌بندی سراسر آجری پوشیده شده است. رنگ‌بندی اصلی این نقوش آبی تیره و روشن، سبز تیره، سیاه ته بنفش، کهربایی و سفید است. حرکت تقریباً مواج قاب‌بندی‌ها با تنوعی پیچیده‌تر در مسجد کبود تبریز دیده می‌شود. در انتهای ایوان، کتیبه زیبایی از کاشی معرق با قلم ثلث سفید رنگ بر زمینه آبی تیره وجود دارد که در بخش فوقانی آن نیز کتیبه‌ای به خط کوفی و به رنگ کهربایی یافت می‌شود که زمینه آن سبز تیره است.ایوان غربی از ایوان‌های دیگر بسیار کم‌عمق‌تر است، دیوار انتهایی آن دارای تزیینات تلفیق آجر و کاشی شامل طرح‌های شبدری است که درون آنها با نقوش گل و برگ شیوه یافته، پر شده است. با اینکه بخشی از آن از میان رفته، اما آثار باقیمانده همانند تزیینات مدرسه غیاثیه خرگرد، متعلق به دوره تیموری است. در هیچ یک از کتیبه‌های موجود در بنا، سال ساخت نوشته نشده است. کتیبه سردر ورودی، تاریخ ۱۰۹۱ق را داراست و متن آن از مرمت مدرسه توسط نجفقلی‌خان بیگلربیگی قندهار با اهتمام محمدباقربیگ و سعی میرزا شکرالله در زمان شاه سلیمان صفوی حکایت دارد. این کتیبه که سه طرف بدنه سردر ورودی را دور زده، به قلم ثلث به رنگ زرد بر زمینه لاجوردی نوشته شده است. از مقایسه نقشه عمومی و تزیینات به کار رفته در بنای پریزاد با بناهایی همچون مدرسه غیاثیه خرگرد، ساخت این بنا را می‌توان همزمان با برپایی مسجد گوهرشاد دانست. مدرسه پریزاد به شماره ۳۳۳ به ثبت تاریخی رسیده است.

امکانات رفاهی

مکان‌های نزدیک