
کرمان
مدرسه ابراهیم خان به شمارهٔ ۵۲۶ در تاریخ ۱۳۴۵/۰۱/۰۱ ثبت ملی شده است. این مدرسه دو طبقه متعلق به مکتب شیخیه است. پلان آن مستطیل شکل و حجرههای آن مستطیل شکل و حجرههای آن در اطراف و چهار ضلع آن واقع است. عناصر فضائی-کارکردی مدرسه عبارت است از حجره مدرسه، کتابخانه، مسجد، اتاقهای خادم و چراغدار و آبکش و سرویسهای بهداشتی است. ساختمان آن را شاهنشین، محراب، ایوانچه و غرفههای اطراف تشکیل میدهند. در انتهای ایوان قبله، محرابی از کاشی هفت رنگ وجود دارد. در تمامی بخشهای مدرسه، عناصر تزیینی مانند گچبری، کشتهبری، مقرنسکاری و کاربندی دیده میشود. سر در ورودی در ضلع غربی قیصریه ابراهیم خان واقع شده و دارای طاقبندی، تزیینات کاشی و حجاری بر سنگ یکپارچهاست. بر بام سردر جایگاه ساعت قرار دارد که در سالهای بعد به مجموعه افزوده شدهاست. ایوان شرقی و برج ساعت این مدرسه کاشیکاری و چشماندازی زیبا دارد. در ضلع جنوبی مدرسه خانه مدرس قرار گرفتهاست. این فضا دارای درهای ارسی با شیشه رنگی میباشد و تمام نماهای آن کاشیکاری شدهاست. بلندترین بادگیرهای کرمان به ارتفاع ۱۶ متر در این مدرسه ساخته شده است. با استناد به کتیبه موجود در ضلع غربی مدرسه، استاد اسماعیل قصاع سازنده آن بودهاست. این مدرسه با الهام از معماری عصر صفویه بنا شدهاست.بانی مدرسه ظهیرالدوله ابراهیمخان بوده که از سال ۱۲۱۸ تا ۱۲۴۰ق حکمرانی کرمان را داشته است. وی داماد فتحعلیشاه قاجار، همچنین پسرعمو و پدرزن او و در عین حال پسرخوانده و پدر دو داماد فتحعلیشاه بود.کتیبهٔ کاشیکاری پیرامون صحن مدرسه شامل قصیدهای از صبای کاشانی است که بیت آخر آن متضمن ماده تاریخ بنای مدرسه میباشد: زد صبا از پی تاریخ این و آن رقم/ «سلسبیل از جود ابراهیم در جنت سبیل» مجموع حروف این ماده تاریخ سال ۱۲۳۲ق را نشان میدهد. مجموعهٔ ابراهیمخان شامل مدرسه، بازار، حمام، و آبانبار است که ظاهراً به یکباره ساخته شده است. خانهٔ مدرس (خلوت) بعداً توسط فرزندان ظهیرالدوله به مجموعه اضافه شده و در سال ۱۲۹۸ق اتمام یافته است. مدرسهٔ ابراهیمخان امروزه نیز دایر و محل سکونت طلاب و مکان درس و بحث میباشد.