
آذربایجان شرقی
قلعه کردشت در منطقه دیزمار ارسباران (خاروانا) واقع شده است که اکنون این روستای زیبا و تاریخی ضمیمه شهرستان جلفا شده است. کارشناس رسانهای منطقه آزاد ارس، روستای کردشت یا کوردشت را در تاریخ جنگهای ایران و روس، مرکز ستاد مرحوم عباس میرزا نائب السلطنه معرفی کرد و گفت: در آن زمان عبور و مرور از رودخانه ارس از طریق این منطقه انجام میشد و وجود حصار و برجکهای دیده بانی از یک وضع فوق العاده و استراتژیک آن زمان حکایت میکند. این قلعه به لحاظ ارزش و اهمیت نظامی و تاریخی به خصوص دوران حکومت عباس میرزای قاجار نائب السلطنه فتحعلی شاه در آذربایجان شرقی بیشتر مورد توجه بودهاست و عباس میرزا در مبارزات خود علیه تجاوز روسیه تزاری از این قلعه استفاده میکرد.آنچه به نظر میرسد، قبل از استفاده از قلعه کردشت این قلعه نظامی وجود داشتهاست و بنای آن را به سدههای نخستین اسلامی نسبت میدهند. قلعه عباس آباد کردشت در سمت چپ جاده کردشت به شهر خاروانا در بالای تپهای صخرهای بنا شدهاست و در جبهه شمالی آن در ورودی است و در ارتفاعات این قلعه دیوارهها از جنس سنگ و آجر ساخته شدهاست و به فاصله معینی نزدیک به یکصد متر از یکدیگر ۶ برج نگهبانی وجود داشته که اکنون قسمتی از این برجها پابرجاست. وی، با اشاره به این که ساحل رود ارس در بخش جنوبی از پایگاههای مهم دفاعی عباس میرزا در مقابل تجاوز روسها بود و مکان مناسبی برای پشتیبانی ارتش ایران در دوران قاجار به شمار میرفت، گفت: قلعه نظامی عباس آباد کردشت امکان جای دادن سربازان متعدّدی را داشت و برای رفاه و آسایش سربازان مستقر، همواره آماده مقابله با قوای مهاجم روسیه بود و بارها از رود ارس گذشته و به ساخلوی ( پادگان ) سربازان روسی شبیخون میزدند. وقتی در سال ۱۲۴۳ ه-ق (۸۴۱ م) سپاهیان روس از رود ارس عبور کرده و خاروانا، جلفا، نخجوان، مرند و اصلاندوز را تصرف کرده و به سوی تبریز روانه شدند، قلعه کردشت نیز به دست قوای دشمن سقوط کرد و بعد از تصرف قلعه، مدتی بعد از آن و در ایام برقراری صلح و متارکه ترکمنچای که بین ایران و روس برقرار شد، قلعه کردشت مدتی مورد استفاده سربازان روسی بود ولی به تدریج با تخلیه قوای روسی، قلعه مزبور مورد انهدام و ویرانی قرار گرفت و قسمتی از تاسیسات آن به غارت رفت.همچنین بعد از این که روسها این منطقه را تخلیه کردند و امور استان را به نیروهای دولتی واگذار کردند این قلعه بارها مورد استفاده امرای محلّی و حکام قره باغ قرار گرفت و در اواخر دوره قاجار و اوایل حکومت پهلوی این قلعه خاصیت نظامی خود را از دست داد.