
فارس
در انتهای غربی قسمت اول کوه شمالی، مشرف بر تنگ سعدی قلعه ای بوده که اکنون خراب شده است .این قلعه را به نامهای "فهندز" و "بهندژ" و "کهن دژ" و "پهن دژ" و"فهندژ" نامیده اند. ولی مردم شیراز آن را "قلعه بندر" گویند. یکی دیگر از مدارک و شواهدی که سابقه شیراز را به زمان هخامنشی و بلکه بیشتر می رساند، وجود چاه ژرف و عمیق در کوه سعدی است.به نام چاه قلعه پهندر( چاه قلعه بندر) نظیر چاههایی که هخامنشیان یکی در تخت جمشید و سه دیگر در امتدادکوه رحمت کنار جاده شیراز – اصفهان (محازی چشمه علی آباد) در کوه حفر کرده اند.عمق این چاه 106 متر و اندازه دهنه آن 4X4 متر، معلوم است که این پنج حلقه چاه و چاههای نظایر آن که در سایر کوههای فارس موجود می باشد و تا کنون از انظار پنهان مانده ، همه برای یک منظور معین ساخته شده و اگر تاریخ حفر آنها به پیش از هخامنشیان نرسد به طور تحقیق به زمان هخامنشیان مربوط می شود. این دو قلعه به موازات هم و در فاصله ای حدود 500 متر از یکدیگر قرار داشته و با توجه به اینکه قسمت زیادی از آنها تخریب شده ولی از دور نمایان است. چاه در قسمت وسط و در جنوب آنها حفر شده که هر سه یه مثلثی را بوجود آورده اند.قلعه ها در اثر مرور زمان تخریب و سنگها و خشتها در اطراف آن پراکنده است. در لابلای مصالح، رد پایی از کوزه ها و سفالهای شکسته مشاهده می شد.چاه در شیب کوهستان قرار دارد. به علت آنکه چاه در فاصله 2 متری قابل رویت می باشد، اگر کسی از شیب کوهستان به سمت پایین به سرعت حرکت می کرد، امکان خطر سقوط در چاه وجود داشت. این غار دارای یک دهانه به ابعاد 5×3 متر میباشد که در ارتفاع 1621 متری از سطح دریا واقع شده است. طول غار مشخص نیست و در این خصوص شایع است که انتهای غار به بندرعباس میرسد. عمق غار در گذشته به وسیله ریسمان و وزنه تا 104 متر اندازهگیری شده بود که به دلیل ریخته شدن آوارهای فراوان در طول زمان، انتهای آن مسدود شده و در حال حاضر عمق آن 88 متر میباشد.این دژ باستانی به مرور زمان تخریب شده و فقط آثار دیوارها و برجهای آن به جا مانده است.مهیج ترین و بارز ترین این اثر کهن تعداد چند دهانه چاه دست کند در سنگ های یک پارچه این کوه است.