
همدان
مجسمه شیر سنگی از یادمانهای تاریخ باستان در شهر همدان است که در انتهای خیابان ۱۲ متری سنگ شیر و در وسط میدان مربع شکلی به همین نام جای گرفتهاست. این اثر در تاریخ ۱۵ دی ۱۳۱۰ با شمارهٔ ثبت ۹۳ بهعنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. تپهای که در هماکنون تندیس شیر سنگی بر روی آن جای گرفته تپهای باستانی است، چراکه تابوت متعلق به دوره اشکانی از آن محل یافته شده و در موزه تپه هگمتانه نگهداری میشود. این تندیس به همراه قرینهاش نخست در دروازه شهر همدان قرار داشته است و اعراب به هنگام فتح همدان آن را بابالاسد به معنی دروازه شیر نامیدهاند. در سال ۳۱۹ ه. ق نیز که دیلمیان همدان را به تصرف خود درآوردند دروازه شهر را بهکلی تخریب کردند. مردآویج دیلمی قصد داشت یکی از آنها را به ری منتقل نماید ولی چون موفق نشد پنجههای یکی از شیرها را شکست و دیگری را بهطور کامل تخریب نمود. مجسمه آسیبدیده تا سال ۱۳۲۸ هجری شمسی بر روی زمین افتاده بود تا اینکه مهندس سیحون طراح و معمار آرامگاه بوعلی سینا آن را در جایگاه کنونی قرار داد. در دوره اسلامی، این شیر را محافظی برای شهر و طلسمی بر رد بیماری برمیشمردند. جویندگان گنج آن را شکستهاند و برجستگی بینی آن براثر بوسههای زنان جویای همسر صاف شده است. تاریخ ساخت مجسمه شیر سنگی مورد اختلاف است ولی از نحوه کندهکاری تندیس و نزدیکی آن به باروی اشکانیان و نیز کشف تابوت دوره اشکانی از شأن محل چنین برمیآید که این تندیس به اشکانیان مربوط باشد، اما این اثر از یادگارهای هنری سلوکی/اشکانی میباشد. احتمال دارد که اسکندر آن را بهافتخار سردارش هفایستیون که در اکباتان مرد، ساخته باشد. کلینتون اسکُلارد (۱۸۶۰–۱۹۳۲ م) خاطرنشان میسازد که از نشانههای عظمت اسکندر و دیگر مردان دوران باستان چیزی باقی نمانده است: «نگهدار شیر تنهای خوابیده، یادگاران خاموش را در سنگ از سه شاهنشاهی منقرضشده -مادها، پارسیان، پارتیان- بر گرداگرد باروهای همدان.»