
اصفهان
سارویه یا کهن دژ یا تپه اشرف نام بنایی بسیار کهن در اصفهان است که در کنار پل شهرستان و در کناره شمالی زاینده رود قرار دارد. این بنا کتابخانه بزرگی بودهاست که در آن کتابهای فراوانی نگهداری میشدهاست. سارویه در حمله اعراب به ایران ویران گردید و اکنون تنها بقایای آن به صورت تپهای باقیماندهاست که بنام «تپه اشرف» معروف است. برخی از تاریخنگاران بنای سارویه را به تهمورس سومین شاه از سلسلهٔ پیشدادیان نسبت دادهاند.برخی دیگر از تاریخنگاران نیز ساخت آن را به گشتاسپ یکی از شاهان کیانی نسبت میدهند. بر پایه این نوشتهها، گشتاسپ به وزیر خود جاماسپ که فرد فرزانه و دانشمندی بودهاست دستور میدهد که برای نگهداری کتابهای موجود کتابخانهای بنا کند که بسیار استوار باشد. در زمان حمله اعراب به اصفهان، ساختمان بیرونی دژ نابود شدهاست. آنگونه که ابو مشعر بلخی میگوید، اعراب به گمان یافتن گنج شروع به تخریب و ویرانی دژ میکنند و بسیاری از کتابها به این روش نابود میشود. اما از آنجا که مخزن کتابخانه در دالانهای مخفی زیر زمینی بودهاست، به شماری از کتابها آسیبی نمیرسد تا اینکه در سال ۳۵۰ قمری، بر اثر فروریختن سقف یکی از دالانها، مخزن کتابخانه نمایان میشود. به دستور خلیفه بسیاری از این کتابها بر بار صدها شتر به بغداد منتقل میشود و بسیاری دیگر از کتابها در همانجا نابود میگردد. پس از اسلام مسجدی بر روی بخشی از دژ سارویه بنا میشود که یکی از قدیمیترین مساجد این ناحیه بهشمار میرود. اکنون این مسجد مقابل تپه اشرف در خیابان مشتاق قرار گرفته و بخشی از آن در زیر یک مدرسه است. اگرچه تپه اشرف با وسعتی در حدود ۱۲ هکتار بنیانی صخرهای دارد اما تا سالهای دهه ۱۳۳۰ خورشیدی کشاورزان منطقه بر روی خاک محدودی که از آوار بناهای تپه برجای مانده بود به کشاورزی میپرداختند. پس از انجام کاوش در کنار این تپه هماکنون بر روی آن پیست موتورسواری بنا شدهاست.