حمام میر صفی

درباره جاذبه

حمام میر صفی در شهرستان آمل، بخش دابوشت، روستای ایمن آباد واقع شده و این اثر در تاریخ ۷ مرداد ۱۳۸۲ با شمارهٔ ثبت ۹۳۵۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.حمام قدیمی روستای ایمن آباد و کروکلا توسط فردی بنام مرحوم میر صفی لاله آبادی در سال های 1200 تا 1230 هجری شمسی یعنی در دوره قاجاریه، در زمینی به مساحت تقریبی 3000متر مربع و با زیربنای 280متر مربع در روستای کروکلا احداث می شود. الگوی طراحی و ساخت این حمام، حمامِ میرزا یوسف بابل بوده است. میرصفی که خود مباشر منطقه لاله آباد بوده است و با بزرگان مازندران از جمله عبدالله خان یوشی معروف به سردار امجد- حاکم وقت مازندران- حشر و نشر داشت، تصمیم به ساخت این بنا گرفت. میر صفی لاله آبادی که پدربزرگ حاج قدرت اله هاشمی کروئی می باشد، مباشر چهل روستا بود و معمولا تمام کارها و مشکلات این روستا ها را خودش شخصا" رسیدگی می کرد. بنابر گفته پیران محل و ریشسفیدان، اطلاعاتی که سینه به سینه نقل شده است، از او به عنوان فردی باهوش و با ذکاوت یاد می کنند و همواره در دفاع از افراد ضعیف جامعه قد مبر یم داشت. حمام تاریخی روستا از مصالحی همچــون آجر و خشــت، آهک و تخم مرغ که به مجموع آن ها ساروج می گفتنـد ساخته شد. ابتدا یک کوره آجرپزی در محوطه زمین حمام آماده شد تا آجرهای مورد نیاز در آن تهیه شود. به گفته پیرمردان و افراد با تجربه منطقه از جمله بازماندگان میرصفی، مدت ساخت بنای حمام بین شش ماه تا یک سال به طول انجامید و میرصفی پس از ساخت حمام، آجرهای مازاد را با دستور پختن آجرهای بیشتر و مورد نیاز برای ساخت خانه ای مدرن در روستا، خانه ای با همین آجرها برای خود بنا نمود که تا به امروز( سال 1394 هجری شمسی) نتیجه های ایشان در آن سکونت داشته و مورد استفاده قرار می گیرد. این خانه متعلق به مرحوم سید شیرآقا هاشمی کرویی بوده است که امروزه متعلق به همسرش می باشد. این حمام تا سال 1338 مورد استفاده قرار می گرفت که به مرور زمان به دلایلی به تعطیلی کشیده شد. معرفی بخش های مختلف حمام: این حمام دو ورودی دارد که هر دوی آن رو به خیابان و سمت شمال می باشد. سمت جنوبی آن روبروی کوره آجرپزی بود که پس از ساخت حمام پاکسازی شد. در ضمن ورودی آتشخانه حمام نیز در همین سمت می باشد. در طرف غرب آن زمین های کشاورزی و شرق آن خیابان اصلی می باشد. ورودی حمام به صورت هلالی است و پس از ورود با سه ایوان روبرو می شویم که به عنوان رختکن استفاده می شد. در دالان ورودی اول حمام یک گنبد بزرگی است که یک نورگیر زیبا و چهار نشیمنگاه دور دالان بزرگ تعبیه شده و زیر هر یک از آن نشیمنگاه تعدادی جاکفشی نیز ساخته شده است و کف آن با آجرهای چهار گوش پانزده در پانزده سانتی متر و با چه زیبایی خاصی کفپوش شده است و آبراه نیز برایش در نظر گرفته شده است تا فاضلاب ناشی از نظافت به سمت بیرون هدایت شود. ورودی حمام و در دالان اول رختکن بود. در این رختکن حوضچه ای داشت، دور تا دور این حوضچه، حفره هایی برای قرار دادن لباس وجود داشت، و کوپ های حصیری روی آن برای جلوگیری از کثیف شدن لباس ها. همچنین در این محوطه یک درب خروجی کوچک وجود داشت که به طرف اسطبل اسب ها باز می شد. این اسطبل برای افرادی که با اسب از روستاهای اطراف به کهنه حمام کروکلا می آمدند طراحی شده بود. دالان دوم دارای یک سکو است حدودا سی سانتیمتر بلندتر از کف حمام و در آن یک نورگیر و یک هواکش بسیار زیبا طراحی شده بود و احتمالا آن سکو برای خشک کردن بدن استفاده می شده تا قطره های آب بدنشان زمین را خیس نکند. یکی از این ایوان ها جایگاه مسئول حمام – حمامی- بود که سماوری زغالی در آن قرار داشت. بیشترین کارکردِ این سماور هنگام ورود عروس یا داماد برای آماده شدن جهت جشن عروسی بود که همراهان عروس یا داماد را مهمان چای این سماور زغالی می کرد. ایوان های مورد اشاره نوعی استراحتگاه افراد هنگام خروج از حمام نیز محسوب می شد، به ویژه برای افرادی که از روستاهای اطراف به این حمام می آمدند. بعد از آن وارد یک راهرویی می شدند که در سمت راست آن ورودی به حمام و سالن اصلی آن بوده و در سمت چپ آن سرویس بهداشتی طراحی شده است. در داخل همین راهروی کوچک، روی دیوار یک نیم قوص ایجاد شده که احتمالا" جای وسایل روشنایی مثل شمع یا فانوس(فنر) و یا گرسوز(لمپا) بوده است. سپس وارد قسمت اصلی یا اندرونی حمام می شویم. اندورنی حمام شامل شاه نشین در وسط و دو قسمت چپ و راست است که کارکردهای متفاوتی دارند. خزینه در انتهای شاه نشین واقع شده و عمق آن حدود 2 متر بوده است. سمت راست شاه نشین مکانی برای حجامت و نماز طراحی شده بود. در سمت چپ شاه نشین حوض آب سردی قرارداشت که از این آب برای خنک کردن آب گرم و سشتشوی سر استفاده می شد. همچنین در انتهای همین محوطه حوض آب سرد دیگری قرار داشت که به عنوان ذخیره و نیز خنک کردن آب گرم خزینه حمام از آن استفاده می شد. گرم ترین قسمت حمام بخش شاه نشین بوده و دو طرف چپ و راست خنک تر بود. دو شکاف در سمت راست و دو شکاف در سمت چپ دیوارهای حمام به عنوان لوله های تهویه از زیر شاه نشین به طرف سقف حمام تعبیه شده بود که مشابه لوله بخاری بوده و هنوز سیاهی دود در داخل این شکاف ها نمایان است. لازم به ذکر است که در قسمت ورودی شاه نشین، سرویس بهداشتی و توالت نیز در یک پستو طراحی شده بود. سالن اصلی خودش به چند بخش تقسیم می شود روبروی خزانه که داخلش دیگ بزرگ مسی نهادند که از زیر حمام آتش روشن می کردند تا آب خزانه گرم شود. خزانه این حمام، 12 متر مکعب بود، بنابراین برای گرم کردن آن به انرژی و زمان زیادی نیاز بود. انرژی لازم برای گرم کردن آب حمام از چوب های جنگلی اطراف تامین می شد. به نقل از معمرین کروکلا، یک نفر هر روز با دو اسب به جنگل های اطراف دشت سر شهرستان آمل رفته و غروب با هیمه های جنگلی برمی گشت تا گلخن حمام همواره روشن بماند. گلخن حمام در بخش بیرونی حمام و در قسمت جنوب غربی آن قرار داشت. در آن زمان یعنی سال 1230 هجری شمسی، این مخزن، دارای سیستم زه کشی بود که درونش، هیچوقت جرم نمی بست. دو دالان دیگر هم داشت، که شامل دستشوئی و نظافت خانه بود که یک خزانه آب سرد هم برایش تعبیه شده بود. در طرفین اندرونی خزانه دو سکو تعبیه شده که برای نشستن بوده است. و وقتی می نشستی آب تا زیر گلو را فرا می گرفت و نوعی سونای امروزی به حساب می آمد. سمت چپ سالن اصلی حمام اتاق روبازی است که برای کیسه کشیدن و مشت ومال دادن می باشد. بیرون خزانه وصل به دیوار خزانه دو سکو برای نشستن و روی آن دو حوضچه برای ولرم کردن آب در نظر گرفته شده بود.در استفاده از آبهای ولرم و آماده استفاده، شخصی به عنوان مسئول و متصدی وجود داشت که اگر احیانا" کسی، به مراتب زیاد در جام خود آب می ریخت و بی رویه استفاده می کرد آن شخص مسئول، با او برخورد می کرد. چون، آب باید از جوی ها می آمد یا با سطل، آب را در منبع می ریختند تا استفاده کنند. به خاطر همین، در مصرفش سخت گیری می کردند. یکی از ویژگی های این حمام طراحی به جای نورگیرهای آن است که روشنایی حمام را در روز تأمین می کند و نیازی روشن گردن چراغ نبوده است. کوچه هایی که در حمام می بینیم، برای این بود، که آتش داخل این کوچه ها هم می آمد تا مردم که در حمام می نشینند، سردشان نشود. در کلیه اتاق های آن روی دیوارهایش تهویه با آجر طراحی کردند تا اکسیژن دهی خوبی صورت گیرد و بوی نامطبوعی ندهد و هنوز که هنوزه هیچ بوی نامطبوعی از آن به مشام نمی رسد. در آب حمام، کَلِن(خاکستر)، می ریختند که باعث تیز شدن آب، و در نتیجه تمیز شدن بیشتر بدن می شد. موقعیت جغرافیایی ثبت شده روی نقشه مربوط به زوستای ایمن آباد است.

امکانات رفاهی

مکان‌های نزدیک