بند قهرود(سد شیخ بهایی)
اصفهان
بند قهرود(سد شیخ بهایی)
درباره جاذبه
بند قهرود مربوط به دوره صفوی است و در ۲۰ کیلومتری قمصر کاشان G۲۳۰ واقع شده و این اثر در تاریخ ۲۶ خرداد ۱۳۷۵ با شمارهٔ ثبت ۱۷۳۶ بهعنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. معماران سدساز ایران جهت مهار کردن فشار آب سد، برجهایی با سنگ و ساروج از کف رودخانه تا انتهای فوقانی آن می ساخته اند که در فاصله های معینی از ارتفاع برج با سوراخهای افقی به مخزن آبگیر سد مربوط می گردید، و داخل این برج با پله های حلزونی شکل تا کف رودخانه به آسانی آمد و رفت می شد و بند بانان از داخل این سد به اقتضای فصل و ضرورت می توانستند سوراخها را باز و بسته کنند. و لکن در سد قمصر این تفاوت و امتیاز دیده می شود که به جای یک برج که معمول همه سدهای قدیم ایران بوده است، دو برج با فاصله از یکدیگر ساخته شده است و این خود بزرگترین سرّ فن معماری این سد می باشد که در طول قرنهای متمادی و بیش از سدهای قدیمی دیگر ایران مورد استفاده و بهره برداری بوده است. این سد در دوازده کیلومتری جنوب شرقی قریه قهرود در میان دره ی عمیقی که دو رشته کوهسار را به فاصله ی کمی از یکدیگر جدا می کند با سنگ و ساروج ساخته شده. طول دیوار آن ۳۶ گز و عرض آن ۲۰ گز از کف دره به بالا می باشد . نقشه و طرح ساختمان این سد نیز ماند بند قمصر است. دیوار جلو و آبگیر آن عمودی کامل ساخته شده ولی دیوار پشت سد دارای شیب تندی می باشد. وسط دیوار چاهی به شکل دو لوله داخل یکدیگر ساخته اند و اطراف لوله داخلی با یک رشته پلکان به پایین سد با تونلی مربوط می گردد که دریچه بند و بست آب هم در آنجا ساخته شده و چاه وسط را علاوه بر رسانیدن نور به پلکان مارپیچی شکل ان، جهت جلوگیری از فشار آب به داخل تونل تعبیه نموده اند. لرد کرزن انگلیسی که اوایل قرن ۲۰ سد قهرود را مشاهده نمود در سفرنامه خود آن را مهمترین اثر عمرانی و جالب توجه ایران شمرده و می گوید: از آثار آبادی و اقدامات سلاطین اخیر ایران تنها سد قهرود (کوه رود) باقی است که به فرمان شاه عباس کبیر انجام یافته است و تاکنون مورد استفاده می باشد. دیگر چیز قابل توجهی در سراسر ایران یافت نمی شود. سپس شاه صفوی در مصب آب این سد که در حومه شهر کاشان است باغشاه جدید با بناهای چندی برپا ساخت که به همین مناسبت آن محوطه صفی آباد نامیده شد. در اواسط قرن گذشته رفته رفته خرابیهایی در سد پیدا شده بود که در عهد محمد شاه قاجار توسط بهمن میرزا بهاءالدوله حاکم وقت کاشان تعمیر و مرمت شد